آداب قرآن بر سر در فرهنگ رایج در بوتۀ نقد

خبرگزاری حوزه | از توصیه های دینی برای شبهای قدر، بر سر نهادن قرآن و استغاثه به درگاه الهی و حاجت خواهی از او با الگویی خاص از ارتباط کلامی به این شرح است: سوگند دادن حضرت حق تعالی به ذات مقدسش و نیز به حق این کتاب مقدس و پیام آور والامقام آن و مومنان مقدسی که این کتاب آنان را به آبرومندی ستوده است و سپس پانزده سوگند و هرکدام ده مرتبه، به ذات مقدس او و انوار قدسی معصومان علیهم السلام.
این الگوی استغاثه را مرحوم سید بن طاووس در اقبال به صورت مرسل و در قالب دو روایت مشابه نقل فرمودند که در هر دو هم دستور این است که مصحف را بر سر بگذار و این دعا را بخوان (اقبال الاعمال، ج1، ص 346 - 347) طبق روشهای اجتهادی فهم حدیث، از این روایت استفاده می شود که قرآن بر سر باید به شکل زیر انجام شود که طبق این الگو، روش رایج، نیازمند اصلاحاتی است:

_ قرآن جزء و ناقص کافی نیست و باید مصحف کامل باشد.

_ اضافاتی مثل روضه خوانی و امثال آن د راین الگو وجود ندارد و لازم است مبلغان و مداحان محترم از افزودن این افزونه ها پرهیز کنند.

_گذاشتن قرآن بر سر، در حین دعا است و اگر احیانا مداحان محترم روضه ها و سینه زنی در میان دعا اضافه می کنند، مردم می تواننددر آن فرصت قرآن را از روی سر بردارند که خسته نشوند و حضور قلب خود در فرازهای دعا را از دست ندهند.

_گذاشتن گوشی (حاوی قرآن دیجیتال) کافی نیست و باید خود مصحف فیزیکی باشد.

_لزومی ندارم قرآن سنگینی باشد و قرآنهای با وزن چند ده گرم که کامل و کوچک هستند هم کفایت می کند.

این استغاثه غیر از توسل به قرآن است که در کتاب شریف کافی نقل شده و قرآن گشایی در پیش روی خود است نه قرآن بر سر و چنین است که چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‌اند، از احمد بن محمد، از محمد بن عیسی، از یاسین ضریر، از حریز، از زراره که گفت: آن حضرت علیه السلام- یعنی امام محمد باقر یا امام جعفر صادق علیهما السلام- فرمود که: «در ثلث دویم از ماه مبارک رمضان مصحف را می‌گیری، پس آن را می‌گشایی و آن را در پیش روی خویش می‌گذاری و می‌گویی که: اللَّهُمَّ انّی‌ أَسْئَلُکَ بِکِتابِکَ الْمُنْزَلِ وَما فیهِ وَفیهِ‌اسْمُکَ الاکْبَر وَأَسْمآئُکَ الْحُسْنی‌ وَما یُخافُ وَیُرْجی‌ أَنْ تَجْعَلَنی‌ مِنْ عُتَقآئِکَ مِنَ النَّارِ؛ «خداوندا! من صمیمانه و با همۀ وجودم از تو درخواست می کنم به حق کتاب تو که فرو فرستاده ای و در آن اسم اعظم تو همۀ زیباترین نامهایت و نیز آنچه مایۀ تشویق و هراس انسان [از نتایج مثبت و منفی اعمالش است] که مرا از جمله آزاد شدگان خود از آتش دوزخ قرار دهی». و دعا می‌کنی به آنچه از برایت ظاهر شده، از هر حاجتی که باشد». (کافی، ج 2، ص 629).

منابع:

کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، دار الکتب الإسلامیة - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
ابن طاووس، علی بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة، دفتر تبلیغات اسلامی - قم، چاپ: اول، 1376ش.

حجت الاسلام مصطفی همدانی، استاد حوزه و دانشگاه